https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=10298460<\/a><\/p>\n\n\n\n S\u0142ynny reporta\u017cysta by\u0142 cz\u0142owiekiem wielu specjalno\u015bci<\/strong> nim sta\u0142 si\u0119 klasykiem prozy polskiej. Jako autor artyku\u0142u Szko\u0142a polska w \u017cyciu narodu<\/em> debiutowa\u0142 wprawdzie (pod pseudonimem Jerzy \u0141u\u017cyc) ju\u017c w roku 1909, jednak kr\u00f3tko po uko\u0144czeniu Szko\u0142y Nauk Politycznych w Krakowie (gdzie studiowa\u0142 tak\u017ce prawo na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim) zosta\u0142 wcielony do wojska rosyjskiego (1914). Szcz\u0119\u015bliwie zdo\u0142a\u0142 szybko zrejterowa\u0107, wymawiaj\u0105c si\u0119 fa\u0142szywym za\u015bwiadczeniem o niezdolno\u015bci do s\u0142u\u017cby w armii.<\/p>\n\n\n\n W latach mi\u0119dzywojnia kontynuowa\u0142 studia prawnicze w Warszawie<\/strong>, by\u0142 te\u017c korespondentem wojennym \u201eGazety Warszawskiej\u201d, naczelnikiem Wydzia\u0142u Prasowego Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych, wreszcie \u2013 tw\u00f3rc\u0105 i redaktorem naczelnym Towarzystwa Wydawniczego \u201eR\u00f3j\u201d (a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej). Na dwudziestolecie (pocz\u0105wszy od roku 1919) datowa\u0107 nale\u017cy te\u017c pierwsze pr\u00f3by czysto literackie Wa\u0144kowicza, ale i zaj\u0119cia cokolwiek nieoczekiwane, w tym stanowisko doradcy reklamowego Zwi\u0105zku Cukrownik\u00f3w Polskich (mowa o ha\u015ble reklamowym \u201ecukier krzepi\u201d).<\/p>\n\n\n\n W 1930 roku zostaje cz\u0142onkiem polskiego PEN-Clubu, w ostatnich latach przed wybuchem wojny zamieszkuje z rodzin\u0105 na warszawskim \u017boliborzu. We wrze\u015bniu 1939 r. pracuje jako korespondent wojenny, kr\u00f3tko przed kapitulacj\u0105 Warszawy ucieka do Rumunii. Wtedy w\u0142a\u015bnie, jak wnosi\u0107 trzeba po rozwa\u017caniach Jerzego \u015awi\u0119cha, rozpoczyna si\u0119 okres najaktywniejszej dzia\u0142alno\u015bci dziennikarskiej Wa\u0144kowicza, w tym zwi\u0105zanej z prac\u0105 w terenie, selekcj\u0105 materia\u0142u, poszukiwaniem \u015bwiadk\u00f3w zdarze\u0144. Opracowywa\u0142 relacje \u017co\u0142nierzy i na ich podstawie zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105, jak si\u0119 zwyk\u0142o twierdzi\u0107, \u201elegend\u0119 Wrze\u015bnia\u201d, zreszt\u0105 wielokrotnie jeszcze opracowywan\u0105, wraz ze zdobywaniem kolejnych lat dystansu i oczywi\u015bcie materia\u0142\u00f3w czy \u015bwiadectw.<\/p>\n\n\n\n
Nie zawsze poczucie prawdy i sprawiedliwo\u015bci przyczynia\u0142o Wa\u0144kowiczowi wielbicieli, nie zawsze sprzyja\u0142o te\u017c polskiej racji stanu, gdy\u017c ojciec reporta\u017cu polskiego by\u0142 \u201eimpregnowany na patriotyczny frazes i bogoojczy\u017aniany bana\u0142\u201d, \u201eWa\u0144kowicz niema\u0142o wysi\u0142ku po\u015bwi\u0119ci\u0142 na demaskowanie pozor\u00f3w bohaterstwa\u201d. Z kolei \u201etalent urodzonego gaw\u0119dziarza\u201d, \u201erozmi\u0142owanie w dygresjach, lu\u017anych refleksjach\u201d<\/strong> nadawa\u0142o jego pisarstwu \u201epoz\u00f3r osobistej rozmowy, \u0142atwo wci\u0105gaj\u0105cej czytelnika do partnerskiej gry z autorem\u201d. Z tego te\u017c wzgl\u0119du ju\u017c te pierwsze pisma z Wrze\u015bnia \u201839 z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na fragment \u201ewielkiej, og\u00f3lnonarodowej dyskusji, kt\u00f3ra podzieli\u0142a opini\u0119 Polak\u00f3w za granic\u0105\u201d. Tak\u0105 cen\u0119 p\u0142aci\u0142 \u2013 i jeszcze nie raz to si\u0119 zdarzy\u0142o \u2013 za dziennikarski obiektywizm, po\u0142\u0105czony z wieloletni\u0105 tu\u0142aczk\u0105, by\u0142 bowiem te\u017c Wa\u0144kowicz w Palestynie i na Cyprze, gdzie dalej pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 studenckim pseudonimem Jerzy \u0141u\u017cyc (zob. J. \u015awi\u0119ch, Literatura polska w latach II wojny \u015bwiatowej<\/em>, Warszawa 1997, s. 397-399)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Najwa\u017cniejszym z pomnik\u00f3w, jakie Wa\u0144kowicz pozostawi\u0142, jest niew\u0105tpliwie Bitwa o Monte Cassino<\/strong><\/em> (lub pod tytu\u0142em Monte Cassino<\/em> \u2013 wersja skr\u00f3cona przez PRL-owsk\u0105 cenzur\u0119 w roku 1958). Pot\u0119\u017cny, trzytomowy reporta\u017c stanowi pok\u0142osie relacji Wa\u0144kowicza z II. Korpusem Armii Polskiej na Wschodzie \u2013 to sam Jerzy Giedroyc przyuwa\u017cy\u0142 uchod\u017ac\u0119-Wa\u0144kowicza w Jerozolimie i interweniowa\u0142 u genera\u0142a Andersa, by ten uczyni\u0142 pisarza urz\u0119dnikiem w armii. U boku Korpusu Wa\u0144kowicz zaw\u0119drowa\u0142 a\u017c na pierwsze linie frontu pod Monte Cassino.<\/p>\n\n\n\n Do Polski wr\u00f3ci\u0142 w roku 1958 na fali \u201eodwil\u017cy\u201d. Jak przypomnieli Pos\u0142owie, mianuj\u0105c Wa\u0144kowicza Patronem Roku 2024: \u201ePodpisanie Listu 34 w prote\u015bcie przeciwko polityce kulturalnej PRL spowodowa\u0142o, \u017ce sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 nagonki i zosta\u0142 skazany na trzy lata wi\u0119zienia. W areszcie sp\u0119dzi\u0142 pi\u0119\u0107 tygodni \u2013 wobec powszechnego oburzenia w\u0142adze komunistyczne musia\u0142y wstrzyma\u0107 wykonanie wyroku\u201d.<\/strong> Zreszt\u0105 warto zaznaczy\u0107, \u017ce regularnie inwigilowany \u201ePisarz\u201d (pod takim bowiem kryptonimem figurowa\u0142 w materia\u0142ach SB) d\u0142ugo jeszcze by\u0142 z w\u0142adz\u0105 na bakier. Jak przypomina\u0142a Joanna Siedlecka: \u201eTeczka na Melchiora Wa\u0144kowicza [\u2026] liczy dziewi\u0119\u0107 tom\u00f3w [\u2026] ogromem ubeckiego dossier przebija go jedynie Antoni S\u0142onimski, kt\u00f3rego teczka liczy tom\u00f3w dwana\u015bcie\u201d. Cz\u0119\u015b\u0107 jednak zniszczono, st\u0105d drugie miejsce Wa\u0144kowicza (J. Siedlecka, Ob\u0142awa. Losy pisarzy represjonowanych<\/em>, Warszawa 2005, s. 233).<\/strong><\/p>\n\n\n\nPublikacje o Wa\u0144kowiczu dost\u0119pne w Czytelni Naukowej nr XVI i w filiach Biblioteki Publicznej Dzielnicy \u017boliborz:<\/strong><\/p>\n\n\n\nA. Zi\u00f3\u0142kowska-Boehm, Wok\u00f3\u0142 Wa\u0144kowicza<\/em>, Warszawa 2019.<\/p>\n\n\n\nWa\u0144kowicz krzepi. Z Melchiorem Wa\u0144kowiczem rozmawia Krzysztof K\u0105kolewski<\/em>, Warszawa 1973.<\/p>\n\n\n\nA. Zi\u00f3\u0142kowska, Na tropach Wa\u0144kowicza<\/em>, Warszawa 1999.<\/p>\n\n\n\nM. Kurzyna, O Melchiorze Wa\u0144kowiczu \u2013 nie wszystko<\/em>, Warszawa 1975.<\/p>\n\n\n\nJ. Siedlecka, Ob\u0142awa. Losy pisarzy represjonowanych<\/em>, Warszawa 2005.<\/p>\n\n\n\nDzie\u0142a pi\u00f3ra Melchiora Wa\u0144kowicza w zbiorach \u017coliborskich bibliotek:<\/a><\/strong> link do katalogu<\/p>\n\n\n\nWyk\u0142ad Wa\u0144kowicz wci\u0105\u017c krzepi<\/em> Barbary Riss udost\u0119pniony przez Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/bpzoliborz.pl\/bpzoliborz\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/MWankowicz-1.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n